Praksja - Integracja Sensoryczna
Strona główna | Regulamin | Cennik | Kontakt | Dojazd
 
 
 
 

Historia rozwój Metody Tomatisa


Kilka słów o metodzie i jej twórcy  

autor: mgr Danuta Woszczyńska

 

Alfred Tomatis (1920-2001) był francuskim otolaryngologiem, synem znanego śpiewaka operowego. Prowadził on badania nad związkiem pomiędzy słuchem, głosem, mową i językiem. W latach 40-tych XX wieku Tomatis zaczął zajmować się zagadnieniem zawodowych uszko­dzeń słuchu. Wykonując badania audiometryczne u pracowników fabryki amunicji stwierdził, że u wielu z nich występuje pohałasowe uszkodzenie słuchu. Uwagę Tomatisa zwrócił fakt, że osoby te często zgłaszały problemy z głosem. Jak wspomniano, Tomatis był synem śpiewaka operowego i stąd jako otolaryngolog, często leczył również kolegów swojego ojca, śpiewaków operowych, którzy zgłaszali się do niego z problemami głosowymi.
Tomatis skojarzył dwa fakty i u śpiewaków operowych również zaczął wykonywać badania słuchu. Ku swemu zaskoczeniu stwierdził, że u wielu z nich występowały uszkodzenia słuchu bardzo podobne do tych, które stwierdzał u robotników fabryki. Tomatis uważał, że uszkodzenie słuchu u śpiewaków było spowodowane długim przebywaniem w głośnym otoczeniu, m.in. również wytwarzaniem przez samych śpiewaków głosu o znacznym natężeniu.

Na podstawie swoich obserwacji Tomatis wysnuł wniosek, że zarówno u pracowników fabryki, jak i u śpiewaków operowych bezpośrednią przy­czyną zaburzeń głosu był niedosłuch. Osoby z uszkodzonym słuchem nie były bowiem w stanie dobrze kontrolować swój głos. Tomatis zauważył, że u śpiewaków operowych uszkodzenie słuchu obejmowało głównie częstotliwości powyżej 2000 Hz. Wykonując badanie akustyczne ich głosu zauważył, że był on ubogi w częstotliwości wyższe niż 2000 Hz.
Tomatis skonstruował więc urządzenie, które pozwalało na wybiórcze zwiększenie natężenia "brakujących częstotliwości", tak aby śpiewak mógł je słyszeć podczas śpiewu. Zaobserwował, że powodowało to natychmiastową poprawę jakości głosu i równoczesne pojawienie się brakujących częstotliwości w głosie śpiewaka.
Z metody Tomatisa korzystało wielu znanych śpiewaków i aktorów, m.in. Maria Callas, Romy Schneider oraz Gerard Depardieu.

Trzy prawa Tomatisa

Tomatis zawarł wnioski ze swoich obserwacji w tzw. trzech prawach Tomatisa.

1. Głos zawiera jedynie te częstotliwości, które słyszy ucho.
2. Modyfikacja sposobu słyszenia prowadzi do natychmiastowych zmian w głosie.
3. Zastosowanie treningu słuchowego pozwalającego słyszeć brakujące częstotliwości prowadzi do trwałej modyfikacji głosu
.

Efekt zmiany jakości głosu pod wpływem zmiany sposobu słyszenia został nazwany efektem Tomatisa i oficjalnie potwierdzony przez francuską Akademię Nauk w 1957 r. Za swoje osiągnięcia Tomatis otrzymał wiele nagród, m.in. złoty medal w Brukseli przyznawany za działalność naukową (1958 r.).

Powstanie i rozwój Metody Tomatisa

We wstępnym etapie badań Tomatis skupił się na wpływie uszkodzeń słuchu typu zmysłowo­nerwowego (odbiorczego) na jakość głosu. Prowadząc dalsze badania nad wzajemną zależnością między słuchem a głosem zaobserwował, że na jakość głosu wpływają nie tylko organiczne uszkodzenia słuchu, lecz również zaburzenia słuchania, czyli uwagi słuchowej. Tomatis wprowadził rozróżnienie między dworna procesami: słyszeniem a słuchaniem.

Słyszenie a słuchanie

Słyszenie jest procesem biernym (recepcją dźwięku) i zależy od stanu obwodowej części narządu słuchu, tzn. komórek słuchowych w uchu wewnętrznym i nerwu słuchowego.
Słuchanie (uwaga słuchowa) jest procesem aktywnym. W uproszczeniu można powiedzieć, iż jest to umiejętność świadomego odbierania bodźców dźwiękowych, wydobywania sygnałów istotnych i odrzucania nieistotnych oraz czerpania z nich informacji o otaczającym świecie. Jakość uwagi słuchowej zależy przede wszystkim od funkcjonowania ośrodkowych struktur układu słuchowego oraz przepływu informacji między różnymi ośrodkami w mózgu.
Tomatis uważał, że na jakość uwagi słuchowej wpływa również działanie struktur obwodowej części narządu słuchu. Przypisywał dużą rolę czynności mięśnia strzemiączkowego, który stanowi wg niego obwodowy "filtr" docierającej informacji dźwiękowej. Słuchanie jest umiejętnością, która kształtuje się przez całe życie człowieka i może podlegać treningowi. Nawet osoby z prawidłowym wynikiem badania audiometrycznego mogą mieć problemy ze słuchaniem.
Wg Tomatisa słuchanie jest wyrazem chęci komunikowania się z otoczeniem, otwarciem się na świat zewnętrzny. Przyczyną powstawania zaburzeń uwagi słuchowej mogą być, np. traumatyczne przeżycia emocjonalne, powodujące "zamknięcie się" na otaczający świat. Innym powodem może być czasowe lub stałe odcięcie od świata dźwięków (np. nawracające zapalenia uszu u dzieci).
Tomatis zauważył, że nie tylko problemy ze słyszeniem, (czyli organiczne uszkodzenia słuchu) wpływają na jakość głosu i mowy. Podobny efekt mogą wywierać zaburzenia słuchania. W takim przypadku dźwięk odbierany jest przez obwodowy układ słuchowy, jednak informacja zawarta w nim nie jest prawidłowo wykorzystana i przetworzona. Zachodzi więc proces recepcji dźwięku, lecz zaburzona jest jego analiza i percepcja.

Lateralizacja słuchowa

Okazuje się, że ważną rolę w procesie słuchania odgrywa tzw. lateralizacja słuchowa. Prawe ucho słucha w nieco inny sposób niż ucho lewe. Wynika to z faktu, że prawa i lewa półkula naszego mózgu zawiadują innymi umiejętnościami. Lewa półkula nazywana jest racjonalną. W niej u zdecydowanej większości osób znajdują się ośrodki mowy. Prawa półkula zwana jest emocjonalną i niewerbalną. Odpowiada za całościowe ujmowanie pojęć, wyobraźnię przestrzenną, percepcję muzyki oraz procesy emocjonalne. Większość włókien nerwowych nerwu słuchowego krzyżuje się, tak więc większość informacji z prawego ucha trafia najpierw do lewej półkuli, natomiast większość informacji z ucha lewego trafia początkowo do prawej półkuli mózgu. Następnie informacja jest przekazywana poprzez włókna kojarzeniowe i następuje "wymiana" informacji między półkulami. Skrzyżowany szlak słuchowy jest jednak najszybszy i najbardziej efektywny.

Według Tomatisa prawidłową, fizjologiczną lateralizacją jest lateralizacja prawouszna. O ile osoby prawo uszne odbierają przede wszystkim treść wypowiedzi, (co jest korzystne, podczas komunikowania się), to osoba lewouszna w pierwszej chwili zupełnie nieświadomie zwraca uwagę na zabarwienie emocjonalne wypowiedzi. Tomatis uważał, że ten emocjonalny filtr może wpływać niekorzystnie na jakość komunikacji. Powszechnie znane jest zjawisko wpływu (najczęściej ne­gatywnego) emocji na jakość głosu i mowy (np. nasilenie jąkania lub zaburzenia głosu w stresującej sytuacji). Tomatis uważał, że lewouszność może predysponować do wystąpienia różnego rodzaju zaburzeń komunikacji.

Energetyzująca funkcja dźwięku

Tomatis uważał, że dźwięk spełnia nie tylko funkcję informacyjną, lecz również stanowi "ener­getyczny pokarm" dla mózgu. Wiadomo, że nasz mózg wymaga stymulacji sensorycznej. Doświadczenia z deprywacją sensoryczną (człowiek jest pozbawiany dopływu wszelkich bodźców z otoczenia) wykazują, że istota ludzka nie jest w stanie wytrzymać przez dłuższy okres braku bodźców. Mózg wymaga "karmienia" go bodźcami w odpowiedniej dawce i o odpowiedniej jakości, co powoduje stan podstawowego pobudzenia, przygotowującego go do dalszej aktywności.
Tomatis uważał, że układ słuchowy jest najważniejszym dostarczycielem energii do mózgu i powoduje większą stymulację kory mózgowej niż, którykolwiek z pozostałych zmysłów. Zaburzenia zarówno słuchu, jak i uwagi słuchowej mogą prowadzić do obniżenia stymulacji mózgu i zmniejszenia efektywności przetwarzania bodźców.
Tomatis uważał, że szczególnie energetyzujące są dźwięki o dużej zawartości wysoko częstotliwościowych harmonicznych, co wynika z budowy zarówno obwodowej, jak i ośrodkowej części narządu słuchu, gdzie struktury odpowiedzialne za recepcję i percepcję wysokich częstotliwości są szczególnie rozbudowane. Szukając kategorii dźwięków, które miałyby najkorzystniejszy wpływ na układ słuchowy Toma­tis sięgnął m.in. po muzykę Mozarta i chorały gregoriańskie.

Terapia Metodą Tomatisa (stymulacja audio-psycho-lingwistyczna)

W przypadku organicznych uszkodzeń słuchu spowodowanych uszkodzeniem komórek słu­chowych lub nerwu słuchowego nie jest możliwe odtworzenie fizjologicznych mechanizmów słyszenia (tzn. zregenerowania uszkodzonych elementów).
W przypadku zaburzeń słuchania, zależnych w głównej mierze od procesów zachodzących w ośrodkowym układzie nerwowym, często nie są one spowodowane organicznymi uszkodze­niami mózgu, lecz nieprawidłowym funkcjonowaniem pewnych struktur. Stąd możliwe jest wytrenowanie pewnych umiejętności poprzez trening słuchowy. Służy temu właśnie opracowana przez Tomatisa metoda.
Metoda Tomatisa jest metodą treningu słuchowego przeprowadzanego za pomocą urządzenia zwanego elektronicznym uchem. Składają się na nią sesje słuchania materiału dźwiękowego oraz konsultacje dodatkowe wraz z oceną audio-psycho-fonologiczną. Metoda ma zastosowanie u osób, u których stwierdza się zaburzenia uwagi słuchowej.

Przyczyny powstania zaburzeń uwagi słuchowej

Objawy zaburzeń uwagi słuchowej (wg P. Madaule)

Słuchanie receptywne, skierowane na zewnątrz (do otaczającego świata)

Słuchanie ekspresyjne skierowane do wewnątrz (kontrola własnych wypowiedzi)

Funkcje motoryczne

Poziom energii

Postawy społeczne

Zastosowanie Metody Tomatisa:

U dzieci:

U osób dorosłych:

 

Góra strony

stat4u